30/05/2010
tarafından Mehmet Sungur
Stent Nedir ? Balon Anjiyoplasti Nedir ?
Kalbimdeki „ 3 yoldaş“ ….aşkı yaşayan bilir (!)
Mehmet SUNGUR
Anjiyoplasti işlemi kalp damarlarında görülen darlık ve tıkanıklıkların açılması ve dolayısı ile kalbin gereksinimi olan kan akımının rahat sağlanması amacıyla darlık bölgesinin mekanik olarak genişletilmesidir.
Koroner damarlarda (kalp damarları) kullanılan balonlar damarın çapı ve darlığın uzunluğuna göre değişik çap ve uzunluk larda olabilirler (örneğin çapı 1.5-4.0 mm arası ve uzunluğu da 8.0-40.0 mm arası olabilir).
Balon, inik haldeyken darlık bölgesine yerleştirilip içi röntgen ışınlarını geçirmeyen bir sıvı ile (kontrast madde) doldurulup belli bir basınca kadar (çoğunlukla 6-10 atmosfer) şişirilir ve darlık mekanik olarak açılır.
Balonun içinde röntgen ışınlarını geçirmeyen bir sıvı olduğu için balonun nerede olduğu ve darlığı ne kadar açtığı floroskopi (röntgen ışınları ile canlı ve hareketli görüntüler) ile anlaşılabilir. Daha sonra balonun içindeki sıvı geri çekilir (yani indirilir) ve geri alınır. Resimde kroroner balon dış ortamda şişirilmiş olarak görülüyor.
Balon ile koroner damarlardaki darlıklar genişletildikten sonra, aynı bölgede sık olarak tekrar daralma (recoil) gelişiyordu veya damar duvarının iç yüzünde küçük bir yırtıktan (disek siyon) dolayı damarın tam tıkanması ve buna bağlı problemler sıklıkla oluşuyordu.
Bunun üstesinden gelmek için damar duvarına mekanik olarak destek olan ağ şeklinde çelik kafesler (stent) geliştirildi. Günümüzde koroner stentler, çok sık olarak balon ile genişletme sonrasında veya direk olarak (darlığa balon uygulamak sızın doğrudan) yaygın olarak kullanılmak tadır.
Stentler balonun üzerinde sıkıştırılmış olarak darlık bölgesine ilerletilmekte, daha sonra balon şişirilerek (dolayısı ile stent de genişletilerek) stent damar duvarına yerleştirilmek tedir. Böylece stent, damarın erken daralmasını ve iç yüzünde olabilecek küçük yırtıkların problem oluşturmasını önlemek tedir. Resimde koroner stent dış ortamda genişletilmiş haliyle görülüyor.
Balon tedavisi işlemi de aynı koroner anjiyografi gibidir. Ancak balon yapılacak damarın özelliklerine bağlı olarak işlem biraz daha uzun sürebilir. Koroner damarlarda önemli darlık veya tıkanıklık görüldüğünde, eğer uygunsa, aynı seansta veya daha sonra balon anjiyoplasti yapılabilir.
Balon anjiyoplastide, damar içindeki dar olan bölgede, özel olarak yapılmış balon, kısa süreli olarak şişirilerek darlık genişletilir. Daha sonra balon indirilerek geri alınır. Balon, aynı damarda birden fazla darlığa veya birden fazla damardaki darlıklara aynı seansta veya farklı seanslarda yapılabilir.
Stentler
Balon ile darlık açılmasından sonra aynı yerde ani tıkanıklık veya zaman içinde tekrar darlık gelişebilmektedir. Bunun üstesinden gelmek için darlık bölgesinde mekanik destek sağlayıp ani tıkanmayı engelleyen, çoğunlukla paslanmaz çelikten yapılan stentler (kafes) geliştirilmiştir. Gerekli durumlarda balona ek olarak o bölgeye, yine balon yardımıyla stent konur.
İlaçlı (kaplı) Stentler
Stentler, yalnızca balon yapılmasından sonra sık görülen ani tıkanmayı oldukça azaltmıştır ama yine de yerleştirildikten sonra aynı yerde ilk 6 ay içinde tekrar müdahale gerektirebilen daralma görülebilir. Son yıllarda üzeri, polimer bir yapı içine emdirilmiş, daralmayı önleyici veya azaltıcı özel bir ilaç (sirolimus, paclitaxel vb) ile kaplı stentler çıkarılmıştır (ilaçlı veya kaplı stent). Bu ilaçlar bu bölgede hücre çoğalmasına engel olarak tekrar daralmayı önlemektedir. Bu stentlerle sonuçlar çok daha iyi olmakla birlikte kaplı olan stentler daha pahalıdır.
Balon ve Stent `te Riskler ?
Koroner balon anjiyoplasti ve stent işlemleri kalp damar hastalıklarının tedavisinde bir devrim olmuştur. Bu işlemler olmadan önce kalp damarlarında önemli darlık olan hastalar bypass operasyonuna veriliyor veya ameliyata uygun değilse ilaç tedavisi uygulanıyordu. İlaç tedavisi, var olan darlığı açmadığından dolayı da hastaların şikayeti büyük oranda devam ediyordu. Balon ve stent işlemleri bu gün kalp damar hastalıklarının tedavisinde bir dönüm noktası olmuş, cerrahiye verilen hastaları
büyük ölçüde azaltmış ve hastaları cerrahinin olumsuz etkilerinden uzaklaştırmıştır (Ancak bu söyleninlerden bypass cerrahisinin gerekli olmadığı sonucunu çıkarmamak gerekir.
Bu gün teknoloji ve deneyimlerimiz oldukça iyi bir noktada olmasına rağmen, kalp damarlarında önemli darlık bulunan her hastada, balon ve stent işlemi uygun olmamakta, uygun görülen hastalara bypass cerrahisini önermekteyiz.)
Balon ve stent işlemlerinin oldukça iyi yönlerine rağmen, madalyonun öteki yüzünde, bugün hala mücadele ettiğimiz 2 önemli istenmeyen tarafı vardır:
1. Ani (akut) tıkanma
2. Tekrar daralma (restenoz)
Ani tıkanma
İşlem sonrasında damarın, pıhtı veya plağın bir parçası ile tıkanması sonucu oluşur. Acil olarak tekrar balon veya stent yapılma veya bypass cerrahisi gerektiren ani tıkanma oranı %2 civarındadır. Ani tıkanma gelişen hastaların %3-4′ünde akut miyokard infarktüsü (kalp krizi) gelişir.
Tekrar daralma (restenoz)
Tekrar daralma, balon anjiyoplasti ve stent işlemlerinden sonra karşımıza çıkan en önemli problemlerden bir tanesidir.
Tekrar daralma bazı durumlarda çok yüksek sıklıkta oluyor. Nedir bu durumlar? Şimdi onlara göz atalım:
Diabetes mellitus (şeker hastalığı): şeker hastalarında balon ve stent
işlemlerinden sonra aynı bölgede tekrar daralma oldukça sık görülüyor.
Daha önceden yine stent içinde daralma olması: yani stent içinde bir kere
daralma olmuşsa, biz darlığı tekrar balon ve stent ile açsak bile tekrar
daralma oranı daha yüksek oluyor.
Damardaki darlık uzunluğunun 20 mm’den fazla olması durumlarinda.
Tekrar daralma ilk 3-6 ay arasında en sık olarak görülür. 6 ay geçtikten sonra aynıbölgede tekrar daralma olması nadirdir.
İlk 6 ay içinde stent bölgesinde tekrar daralma (restenoz) oranı, kaplı olmayan (ilaçsız) stentlerde %20-40, kaplı(ilaçlı) olanlarda ise %5-10 oranındadır.
Restenoz tedavisi
Peki stent içinde tekrar daralma (restenoz) geliştiği zaman ne yapıyoruz? Bu durumlarda birkaç tedavi yöntemi var;
Daralmış bölgeyi tekrar balon ile açmak (rePTCA): bu çoğunlukla başarıile uygulanan bir yöntem olmakla birlikte ne yazık ki kısa sürede tekrar daralma oranı yüksektir. Laser, aterektomi gibi, daralmış olan bölgeyi mekanik olarak ortadan kaldıran yöntemler (kesip çıkararak, toz haline getirerek vb) Radyasyon tedavisi (brakiterapi) Daralan bölge içine 2. bir normal stent yerleştirmek Daralan bölge içine ilaçlı stent yerleştirmek.
Genel olarak;
Genel olarak bahsedecek olursak; balon anjiyoplasti ve stent uygulanan tüm hastaların, binde dördünde (4/1000) acil bypass ameliyat gereksinimi ortaya çıkar.
Ölüm oranı ise %1′dir (Koroner bypass ameliyatlarında ise ölüm oranı %1-3 arasındadır).
Ayrıca invaziv (kanlı) bir işlem olduğundan koroner anjiyografidekine benzer olarak, damara giriş yerinden ve işlemden kaynaklanan istenmeyen etkiler de (kasık bölgesine kanama, şişlik, kısa süreli ağrı, vb) olabilir.
Ancak bilinmelidir ki, doktorunuz size anjiyoplasti yapılmasını, anjiyoplasti yapılmadığında dar olan damarın size getireceği risklerin, anjiyoplasti riskinin çok üzerinde olduğu durumlarda önerecektir.
Hastane Sonrasi izlem
Balon veya stent uygulanan hastalarda, işlem sırasında kan sulandırıcı ilaç verildiğinden dolayı yatakta yatış süresi anjiyografiye göre bir kaç saat daha uzundur. Stent işleminden sonra doktor 3-6 ay süreyle kan sulandırıcıbir ilaç kullanılmasını (aspirin kullanıyorsanız ek olarak) isteyebilir. Balon işlemlerinden sonra, damarın durumunu kontrol etmek için doktor bir süre sonra (çoğunlukla 6 ay) kontrol amaçlı kroner anjiyografi önerilir.
Ne yazık ki, gerek koroner arter hastalığı tedavisinde kullanılan ilaçlar, gerekse balon ve bypass, damar hastalığını ortadan kaldırmamaktadır. Dolayısı ile dikkat edilmediğinde koroner damarın aynı bölgesinde veya farklı bölgelerinde yeni darlıklar ortaya çıkabilir veya hafif olan darlıklar daha da ilerleyerek ciddi darlık haline gelip, probleme yol açabilir.
Bundan dolayı hastaların risk faktörleri ile mücadele etmesi, ilaçlarını düzenli kullanması, problemlerin erken saptanması açısından doktorunun önerdiği zamanlarda ve bunun dışında şikayeti olduğu her zaman kontrollere gelmesi çok önemlidir. …diyorlar saygi değer uzmanlarimiz…(!)
Tibbi dünya dilinde kullanilan ( “Stent” bazi dillerde “Stents” olarak ) kelimesinin nerden türedigi ?
„Stent“ Kelimesi Tipp dünyasinda aynen kullanilmaktadir. 1856 yilinda Ingiliz Dr. Charles Stent (1807-1885) tarafindan farkli alanlarda kullanilmak icin icat edilmistir.
Cok basit bir örnekle:
Bir camasir makinesinin “emis ve atis” su borularini düsünelim. Ve bu borularin herhangi bir yerinde büzülme nedeniyle akim saglanamamaktadir. Boruyu atma sansimiz olmadigina göre; Borunun icersine örümcek agina benzeyen paslanmaz celikten imal edilmis bir baska boru yerlestirerek, borunun ic duvarini acik tutmak icin (yeniden büzülmemesi icin)verilen bir destekle besliyoruz , ve suyun yenide akim saglamasini sagliyoruz.
Iste bunada bir tür “Stent” diyebiliriz..!
Ancak agirlikli olarak Tipp dünyasinda „Stent“ denildigi zaman akla gelen kalp damarlarinin tedavisidir.
Ben bu tedaviyi gördüm, Kalbimde 3 adet Stent bulunmaktadir. Yasama sansimi ani (akut) gecirdigim kalp kirizini cabuk anlayip, 20 dakika sonra hastanede olmam ve Doktorumun büyük bir süratle olayi degerlendirebilmesi „ kirize müteakip 95 dakika sonra kalp damarlarimin acilabilmesine bocluyum“!
Doktoruma tesekkür ettigimde bana ; kendinede tesekkür et dedi…hic zaman kaybi yapmadan kendisine ulasabilmemin esas kurtulus sansimin %90 ni oldugunu söyledi. Su an kalbimin % 10 nu nasirdir, yani ölüdür. Simdilik normal yasamimi südürüyorum, meslegime devam ediyorum. (!)
Lütfen Siz´ de böyle durumlarda zaman kaybetmeyin !!
…****
Bu yazinin derlenmesinda Sn. Uzman Ahmet Alpman `n bilgilerinden faydalanilmistir.
Sn. Ahmet Alpman „HONcode“ HONcode sertifikasyon:
Online sağlık bilgilerinin kalitesini artırma vakfinin Sertifikali üyesidir. Vakfin amaci :
Sağlık Net Vakfı (HON) günü teşvik ve kılavuz faydalı ve güvenilir online sağlık bilgi dağıtım ve kendine uygun ve etkin kullanımı.1995 yılında düzenlendi, HON bir kâr amacı gütmeyen, sivil toplum örgütü, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Birleşmiş Milletler için akredite edilmiştir. On iki yıldır, HON vatandaşlar, bu etik standartlara saygı bilgi sağlık bilgi hükmün temel soru üzerine odaklanmıştır. Sağlık bilgi Net mevcut görülmemiş hacmi ile baş etmek için, HONcode kuralları yanıltıcı sağlık bilgileri vatandaşı korumak için bir çok standartlar paydaş uzlaşma sunuyor.
Derleyen : Mehmet Sungur
NOT:
Yaptığım araştırmalarda (yerli veya yabancı) farkı yapmadan ; kimin daha iyi ve anlaşılır bir dille , mümkün olduğu kadar yabancı kelime kullanmadan , bizleri aydınlatabileceğine öncelik vermeye özen gösterdim.
Sn. Ahmet Alpman çok az „Latince“ ve türkçesinide izah ederek bizleri , bizim dilimizle aydınlatmasını ön pilana aldığını gördüm.!
Bilgisini bizlere „her vatandaşın“ anlıyabileceği dille anlatabilmesi, kendisinin ve Uzmanlığını hak ettiği yüksek mertebede görülmesinden TC. Vatandaşı olarak gurur duyuyorum.
Kendisini kutluyorum ve teşekkürlerimi sunuyorum.
Mehmet Sungur 10.03.2010
Bilgilerinden daha fazla faydalanmak isteyenlerin alttaki –LINK– (kısa yol bağlantısını) kullanarak daha fazla bilgi sahibi olabilirler.
www.ahmetalpman.com
30.05.2010
Mehmet Sungur
Son Yorumlar